Het Misha Mengelberg / Piet Noordijk Kwartet in het Nederlands Jazz Archief

In de jaren 60 voltrok zich in de Nederlandse Jazz een revolutionaire ontwikkeling. Van de op Amerikaanse voorbeelden geënte jazzmuziek naar vrije geïmproviseerde muziek waarin de eigen Nederlandse identiteit sterk op de voorgrond kwam. Het Misha Mengelberg / Piet Noordijk kwartet (MM/PN4) dat bestond van 1962 tot 1967, kan gezien worden als een exponent van die verandering: pianist Misha Mengelberg wordt in 1966 één van de voormannen van de nieuwe experimentele jazzmuziek, terwijl altsaxofonist Piet Noordijk als geen ander in Nederland het idioom van bebopgrootheid Charlie Parker weet te vertolken. Hierdoor ontstaat een kwartet dat binnen de beboptraditie speelse wijze de grenzen zoekt en deze uiteindelijk in volle hevigheid overtreedt. Mocht er ooit een tv-serie komen rond de vraag: “Wat is het beste jazzensemble van Nederland?”, dan maakt het MM/PN4 een grote kans om hoog te eindigen.

Over de collectie

Het NJA heeft ruim 30.000 geluiddragers: van 78 toerenplaten via geluidsbanden tot cd’s. Van het MM/PN4 zijn de enige twee officiële lp’s aanwezig. Daarnaast zijn er zeker 4 geluidsbanden en een cassette met unieke opnamen. Het betreft een liveconcert van het Holland Festival 1965, alternatieve studio-opnamen en twee radio-uitzendingen uit 1965 en 1966 omtrent de uitreiking van de Wessel Ilcken prijs waar Mengelberg ten behoeve van publieksparticipatie vuurwerk uitdeelt. Dit was voor Piet Noordijk één van de redenen om uit het kwartet te stappen. De geluidsbanden komen uit particuliere collecties, waaronder die van jazzvoorman Michiel de Ruyter. Ze zijn uniek omdat bij de omroepen, vanwege kostenbesparend hergebruik, veel opnamen zijn gewist.

Ook uniek is de collectie curiosa. Het bevat ondermeer het diploma (!) van de Haagse Jazz Club uitgereikt aan Mengelberg in 1966.

In de fotocollectie van 5000 foto's en negatieven zitten ruim 20 foto’s van het MM/PN4 waaronder een serie gemaakt op het prestigieuze Newport Jazzfestival waar het kwartet in 1966 speelde.

Beheer(problemen)

Het NJA heeft een conserveringsprogramma waarbij geluidsbanden en cassettes worden overgezet op cdr. Elke band wordt in de computer ingelezen en vervolgens tweemaal op cdr gebrand: een opslag- en een gebruiksexemplaar.

Dit conserveringsproces is tijdrovend: voor het overzetten van 1 uur muziek is twee uur werk nodig. Het NJA heeft veel meer geluidsbanden dan verwerkt kunnen worden (wat overigens ook geldt voor cassettes en video's). Selectie wordt dan ook steeds belangrijker. Enerzijds aan de deur: moet een gedoneerde bandencollectie wel worden aangenomen? Anderzijds bij het conserveren en verwerken van het aanwezige materiaal: welke banden hebben prioriteit?.

Dat een gedoneerde collectie hiermee ook geweigerd zou kunnen worden is een behoorlijke, maar noodzakelijke, omslag in het denken van het archief tot nu toe.

Toegankelijkheid

De cdr’s van geluidbanden worden ingevoerd in de Adlib-catalogus die speciaal voor het NJA is ontworpen. Opvallend is bijvoorbeeld het veld "naam". Hierin worden zowel namen van auteurs (uitvoerende muzikanten) als wel namen van muzikanten die onderwerp zijn van een boek opgenomen. Zoeken op de "naam" Mengelberg, Misha geeft als resultaat de twee lp's van het MM/PN4, de knipselmap over Misha Mengelberg en twee boeken over Misha Mengelberg.

Het NJA gebruikt internet steeds meer om de collectie te tonen. Door het ontbreken van middelen is het echter nog niet mogelijk om de catalogus via internet te raadplegen. Wel worden regelmatig interessante items (tijdelijk) op internet getoond, waaronder voor dit artikel het vuurwerkfragment in mp3 van de Wessel Ilckenprijsuitreiking 1966.

Veel materiaal, veel werk en weinig middelen om gewenste projecten te realiseren. Gelukkig wel de jazzmuziek zelf, die veel liefhebbers trekt, en vooral vrijwilligers waardoor een heleboel bereikt wordt.